Wat zijn verkeersmaatregelen?

Wat valt er allemaal onder verkeersmaatregelen?

Alles wat de wegbeheerder doet om het verkeer veilig en vlot te laten verlopen: van een voorrangsbord dat jaren blijft staan tot een afzetting die er één nacht staat.

De Wegenverkeerswet noemt de doelen waar het om draait: de veiligheid op de weg, de bescherming van weggebruikers, een bruikbare weg en zo veel mogelijk vrijheid van verkeer 2 WVW 1994. Elke maatregel dient een of meer van die doelen. Een bord, een streep op het wegdek of een verkeerslicht heet in de wet een verkeersteken; een gebaar van een verkeersregelaar heet een aanwijzing.

Het grootste onderscheid is de duur. Een permanente maatregel verandert de weg voor onbepaalde tijd, zoals een nieuwe eenrichtingsweg of een 30-zone. Daarvoor is een verkeersbesluit nodig. Een tijdelijke maatregel geldt alleen zolang de aanleiding duurt, zoals werk aan het riool, een wielerronde of een ongeval, en mag zonder verkeersbesluit 35 BABW.

Voorlichting hoort er ook bij. Een bord dat een afsluiting twee weken van tevoren aankondigt, een melding die doorgaat naar navigatiediensten of een brief aan omwonenden verandert de weg zelf niet, maar zorgt wel dat weggebruikers hun route aanpassen voordat ze bij de afzetting staan.

Welke soorten verkeersmaatregelen zijn er?

Zes hoofdsoorten, die elk permanent of tijdelijk kunnen zijn. In de praktijk worden ze bijna altijd gecombineerd.

Bebording en markering vormen de basis van bijna elke maatregel. Borden uit de hoofdstukken A tot en met G van het RVV, zoals snelheid, voorrang en geslotenverklaring, en strepen, haaietanden en zebrapaden vragen bij vaste plaatsing een verkeersbesluit 12 BABW. Bij werk komen er tijdelijke waarschuwingsborden bij, zoals werk in uitvoering en rijbaanversmalling. Tijdelijke strepen op het wegdek, in de praktijk geel, gaan boven de witte markering die er al ligt 63a RVV 1990.

Bij een afzetting houden hekken, schotten, pionnen en afzetaanhangers het verkeer weg bij een werkvak, een gat in de weg of een evenemententerrein. Een vaste afsluiting, bijvoorbeeld met palen die een straat voor auto's dichtmaken, is ook een verkeersmaatregel. Die vraagt een verkeersbesluit omdat hij bepaalt wie de weg nog mag gebruiken 15 lid 2 WVW 1994.

Een omleiding is nodig zodra een weg dicht gaat: het verkeer moet dan ergens anders heen. Een tijdelijke omleiding wordt met borden langs de hele route aangegeven, zodat ook iemand die de buurt niet kent haar kan volgen. Vaak lopen er aparte routes voor auto's, vrachtverkeer en fietsers, omdat een vrachtwagen niet door elke straat past.

Verkeerslichten staan vast op kruispunten, maar komen ook tijdelijk voor: bij werk waarbij het verkeer om de beurt over één rijstrook moet. Een verkeerslicht gaat boven de borden die de voorrang regelen 64 RVV 1990. Boven de snelweg hangen rijstrooklichten: een rood kruis betekent dat de rijstrook dicht is, een witte pijl kondigt dat aan 73 RVV 1990.

Voor snelheidsverlaging is het uitgangspunt dat zonder bord de algemene limieten gelden: 50 binnen de bebouwde kom en 80 op de meeste wegen daarbuiten 20 RVV 1990 21 RVV 1990. Een wegbeheerder die een weg blijvend naar 30 of 60 wil brengen, moet in het verkeersbesluit uitleggen hoe hij voldoet aan de landelijke voorschriften voor die borden 15 BABW. Alleen een bord ophangen is dus niet genoeg. Rond een werkvak staat vaak tijdelijk een lagere snelheid. Geven een bord en een matrixbord verschillende waarden, dan geldt de laagste 63b lid 2 RVV 1990.

Verkeersregelaars zijn tot slot de enige maatregel die kan meebewegen met wat er op straat gebeurt. Meer daarover leest u verderop.

Welke maatregelen ziet u op de snelweg?

Op de snelweg draait het om rijstrooklichten, matrixborden en voertuigen met een pijlbord. Er rijdt te veel en te snel verkeer om met alleen losse borden te werken.

Bij werk of een ongeval zet de verkeerscentrale van Rijkswaterstaat een rood kruis boven de rijstrook die dicht moet. Rijkswaterstaat wijst erop dat er dan altijd iets aan de hand is, ook als u het niet ziet: werk, pech, brokstukken of mist. Op het matrixbord kan ook een lagere snelheid staan 73 RVV 1990.

Achter de afsluiting staat vaak een pijlwagen of actiewagen: een voertuig met een groot verlicht pijlbord dat het verkeer naar de open rijstrook stuurt, zoals op de foto bovenaan deze pagina. Weginspecteurs van Rijkswaterstaat mogen, anders dan andere verkeersregelaars, aanwijzingen geven vanaf hun voertuig 58a BABW.

Wie neemt verkeersmaatregelen?

De beheerder van de weg. Voor een gemeentelijke weg is dat het college van burgemeester en wethouders, voor een provinciale weg gedeputeerde staten, voor een rijksweg de minister via Rijkswaterstaat.

Een waterschap neemt de besluiten voor zijn eigen wegen 18 WVW 1994. De politie beslist niet mee, maar wordt wel gehoord: een verkeersbesluit komt pas tot stand na overleg met de korpschef 24 BABW. In dat besluit staan de aard en de omvang van de maatregel en het doel ervan.

Bij een tijdelijke maatregel ligt het anders. De wegbeheerder mag dan zonder verkeersbesluit borden laten plaatsen en maatregelen treffen, zolang het werk, het gevaar of de andere tijdelijke omstandigheid duurt 34 BABW. Het uitvoeren ligt meestal bij de aannemer of de organisator van het evenement: zij vragen toestemming aan, zetten de borden neer en halen ze weer weg. Hoe die aanvraag loopt, van verkeersplan tot afbouw, staat in tijdelijke verkeersmaatregelen. Een uitgewerkt plan ziet u in verkeersplan voorbeeld.

Bij een calamiteit werkt het omgekeerd. Politie, brandweer of de weginspecteur zetten de weg eerst af en regelen het verkeer ter plaatse; pas daarna volgen borden, een omleiding en eventueel verkeersregelaars voor de langere duur.

Welke maatregel past bij welke situatie?

Dat hangt af van één vraag: hoeveel ruimte blijft er over voor het verkeer, en hoe vaak verandert de situatie? Het schema hieronder geeft de vuistregels.

De aanleiding bepaalt de mix. Bij wegwerk en onderhoud gaat het om een werkvak dat dagen of weken blijft, vaak met verkeersregelaars bij wegwerkzaamheden aan de uiteinden. Bij grote evenementen, zoals festivals, sportwedstrijden en optochten, gaat het om een piek van bezoekers op één dag, met ruimte voor hulpdiensten en duidelijke bewegwijzering naar parkeerplaatsen. Bij een ongeval of calamiteit moet alles binnen minuten staan. Bij een exceptioneel transport schuift de maatregel mee met de lading; daarvoor bestaat een aparte soort verkeersregelaar, de transportbegeleider. Ook demonstraties en optochten vragen tijdelijke afsluitingen.

Bij een evenement komen de maatregelen meestal samen in een verkeersplan dat met de vergunning meeloopt. De gemeente toetst dan of de omleidingen kloppen en of ambulance en brandweer het terrein kunnen bereiken.

Welke rol spelen verkeersregelaars binnen de maatregelen?

Zij zijn de maatregel die kan nadenken. Een bord geeft altijd hetzelfde teken; een verkeersregelaar past zijn aanwijzing aan op wat er op dat moment gebeurt.

In de rangorde van de wet staan aanwijzingen bovenaan, boven verkeerslichten, borden en regels 84 RVV 1990. Een verkeersregelaar kan dus een verkeerslicht overrulen of een voorrangsweg even stilleggen voor een kraan die moet draaien. Wat hij precies mag en wie hem aanstelt, leest u in de bevoegdheden van een verkeersregelaar.

Hij vervangt de borden niet, hij vult ze aan. Borden en afzettingen doen het vaste werk, dag en nacht. De verkeersregelaar staat op de punten waar het misgaat als niemand ingrijpt: een uitrit waar vrachtwagens de weg op draaien, een kruispunt waar de lichten uit staan, een oversteek waar fietsers en bouwverkeer elkaar kruisen. Handhaven doet hij niet; wie een aanwijzing negeert, krijgt met de politie te maken. Wanneer inzetten in de praktijk loont, staat in wanneer zet u verkeersregelaars in?

Wanneer werkt een verkeersmaatregel echt?

Als een weggebruiker die de situatie niet kent, in één oogopslag snapt wat hij moet doen. Twijfel achter het stuur leidt tot remmen, keren en fouten.

Wie tijdelijke tekens plaatst, meldt dat ook zo snel mogelijk aan het gezag dat de maatregel ongedaan kan maken 36 BABW. Zo weet de wegbeheerder altijd wat er op zijn wegen staat.

• Eén boodschap tegelijk: een vast bord dat de tijdelijke situatie tegenspreekt, wordt afgedekt
• Op tijd zichtbaar: waarschuwing ruim voor het werkvak, zodat er tijd is om in te voegen of af te remmen
• Ook in het donker: reflecterende borden, verlichting op hekken en pijlwagens
• Logisch voor elke groep: een omleiding voor fietsers is een andere route dan voor vrachtverkeer
• Aangekondigd: vooraf melden bij navigatiediensten en omwonenden voorkomt verrassingen
• In orde gehouden: een omgewaaid hek of verdraaid bord maakt een goede maatregel gevaarlijk