Wegwerk: wanneer zijn verkeersregelaars nodig en waar staan ze?

Wanneer zijn verkeersregelaars nodig bij wegwerk?

Als een standaard afzetting, eventueel met tijdelijke verkeerslichten, het verkeer niet veilig of vlot genoeg langs het werk krijgt. Dat is een afweging per project, geen automatisme.

De landelijke richtlijn hiervoor is CROW-publicatie 96b, Werk in Uitvoering voor wegen die geen autosnelweg zijn. Het oude losse deel over verkeersregelaars bij wegwerk is in 2020 in die reeks opgegaan. De volgorde is streng: eerst kijkt de ontwerper of de weg dicht kan met een omleiding, dan of een standaardmaatregel volstaat, dan of tijdelijke verkeerslichten het oplossen. Pas daarna komen verkeersregelaars in beeld, en alleen als ze aantoonbaar iets toevoegen voor de veiligheid of de doorstroming. Goedkoper zijn dan verkeerslichten is volgens CROW geen geldige reden.

Werkt u naast de rijbaan, dan hoeft er niet altijd iets te gebeuren. Op een woonstraat binnen de bebouwde kom zijn maatregelen nodig zodra u binnen 1,50 meter van de rijbaan werkt; op een erftoegangsweg buiten de kom ligt die grens op 3,00 meter.

• Het verkeer kan alleen om de beurt langs het werk, via een wisselstrook of tak voor tak op een kruispunt of rotonde
• Het verkeer moet op vaste momenten kort worden stilgezet, bijvoorbeeld als een kraan of vrachtwagen de rijbaan op moet
• De situatie is onoverzichtelijk: krappe bocht, viaduct, beplanting of een te lang werkvak
• Er rijden bussen, trams, hulpdiensten of landbouwvoertuigen, of er komen veel fietsers en voetgangers langs
• Het werk ligt bij een ziekenhuis, brandweerkazerne of spoorwegovergang
• De verkeerslichten op een kruispunt zijn uitgevallen of voor onderhoud op geel knipperen gezet

Of een gemeente of vergunning u de verkeersregelaars ook echt voorschrijft, leest u in wanneer is verkeersregelaars huren verplicht? Voorbeelden buiten het wegwerk, zoals een bouwuitrit of een evenement, staan in wanneer zet u verkeersregelaars in?

Waar staan de verkeersregelaars rond een werkvak?

Aan beide uiteinden van het werkvak, elk rechts naast de rijbaan van het verkeer dat hij regelt. Extra posten komen er waar werkverkeer in- en uitrijdt of waar fietsers en voetgangers oversteken.

Post 1 en 2 vormen het vaste paar. De verkeersregelaar wacht naast de rijbaan en stapt pas de weg op als hij een stopteken geeft. Hij kiest de kant waar hij daarvoor geen rijstrook hoeft over te steken, en houdt altijd een vluchtweg vrij voor als een bestuurder niet stopt.

Bij een waarschuwingshek op een erftoegangsweg of gebiedsontsluitingsweg staat de post bij de ingang van het werk 3 tot 5 meter voor het hek. Staat er een actiewagen met pijl, dan minstens 10 meter ervoor, zodat zijn knipperende lampen de verkeersregelaar niet overstralen. Aan de uitgang staat de post minstens 30 meter voorbij het werkvak: verkeer dat uit de wisselstrook komt, heeft die ruimte nodig om terug naar rechts te gaan.

Kunnen post 1 en 2 elkaar niet zien, door een bocht of een lang werkvak, dan stemmen ze elke wissel af via de portofoon. Post 3 en 4 hangen af van het werk: zolang er geen vrachtwagen uitrijdt of niemand oversteekt, blijven ze leeg.

Hoe laten verkeersregelaars het verkeer om beurten langs het werk?

Met een vaste cyclus: de ene kant rijdt, wordt stilgezet, dan rijdt de andere kant. Staan er tijdelijke verkeerslichten, dan gaan die eerst op rood en daarna uit of op geel knipperen.

Waarom mensen en geen lampen? Tijdelijke verkeerslichten houden na elk groen een vaste ontruimingstijd aan waarin alles op rood staat, lang genoeg om de hele wisselstrook leeg te laten rijden. Een verkeersregelaar ziet wanneer de laatste auto of fietser voorbij is en laat de andere kant direct rijden. Daardoor gaat er in de spits meer verkeer door, en in de rustige uren staat niemand onnodig voor een rood licht op een lege weg. Juist dat lange wachten vergroot de kans dat bestuurders door rood rijden.

Moet het verkeer de hele dag geregeld worden, dan hebben tijdelijke verkeerslichten volgens CROW de voorkeur. Verkeersregelaars nemen het dan over op de uren dat het druk is. Is de spits voorbij, dan zetten zij beide richtingen stil, gaan de lichten weer aan met rood voor iedereen, en stappen zij van de rijbaan.

Zonder verkeerslichten, bij een wisselstrook waar borden de doorgang regelen, staan beide verkeersregelaars rechts naast de rijbaan. De post aan de geblokkeerde kant wacht op een gat in de stroom, stapt dan de weg op en zet het verkeer stil. Wat de gebaren betekenen, staat in de tekens van een verkeersregelaar.

Hoe werken afzetting, borden en verkeersregelaar samen?

De afzetting beschermt het werkvak, de borden kondigen het werk aan en verlagen de snelheid, de verkeersregelaar regelt wie wanneer rijdt. Zonder de eerste twee mag de derde er niet staan.

Een verkeersregelaar is bij wegwerk altijd een aanvulling op een afzetting of tijdelijke verkeersmaatregel. Zijn aanwezigheid telt voor de snelheid als werk met mensen buiten de werkvoertuigen. Daarom geldt langs het werk altijd een tijdelijke snelheidsbeperking, behalve op wegen waar al 30 km/h geldt. Het plafond is 50 km/h: op een weg van 80 km/h buiten de kom gaat de snelheid bij het werk dus omlaag naar 50, en die grens moet geloofwaardig zijn, desnoods met tijdelijke drempels. Mengen auto's en fietsers langs het werk, dan kan 30 km/h nodig zijn.

Naderende bestuurders moeten afzetting en verkeersregelaar samen op tijd zien om te kunnen stoppen. Bij 50 km/h is dat minimaal 50 meter vrij zicht, bij 30 km/h 25 meter. Een apart bord voor de verkeersregelaars is meestal niet nodig. Welke borden en hekken er verder bij een afzetting horen, leest u in wat zijn verkeersmaatregelen?

De wegbeheerder mag tijdelijke borden bij een werk plaatsen zonder verkeersbesluit. Duurt het werk langer dan vier maanden, dan is wel een besluit nodig. De hele aanvraag, van melding tot afbouw, staat in tijdelijke verkeersmaatregelen.

Wat regelt de aannemer en wat doet de verkeersregelaar?

De aannemer ontwerpt de maatregel, weegt de risico's en vraagt de wegbeheerder om toestemming. De verkeersregelaar voert op straat uit wat daarin is afgesproken.

Verkeersregelaars bij wegwerk zijn uitdrukkelijk onderdeel van de verkeersmaatregelen die aannemer en wegbeheerder samen afspreken; zonder toestemming van de wegbeheerder mogen ze er niet staan. De wegbeheerder, dus de gemeente, provincie, het waterschap of Rijkswaterstaat, blijft wettelijk verantwoordelijk voor de veiligheid op zijn weg, ook als hij taken in een contract aan de aannemer overdraagt. Via het verkeersplan ziet hij waar elke post staat en waarom.

Het werk aan de weg geldt als bijzonder risico. De aannemer maakt daarom per project een risico-inventarisatie (RI&E) en een V&G-plan, en in die RI&E staat ook waarom verkeersregelaars nodig zijn en hoe hun aanrijdrisico is beperkt. Wie het verkeer regelt, loopt immers meer risico dan de ploeg achter de hekken. De werkgever van de verkeersregelaars zorgt voor instructie vooraf, aflossing tijdens pauzes door een andere bevoegde verkeersregelaar en een toilet in de buurt.

Op straat regelt de verkeersregelaar het verkeer, let hij op zijn collega's en op de risico's rond het werk. Hij kent de plaatselijke situatie en de afspraken van het project. Een informatiepunt is hij niet: een bestuurder die de weg vraagt, houdt de rij op. Ook de politie kan op een werk langskomen, als handhaver of als hulpdienst; wat de verkeersregelaar zelf wel en niet mag, staat in de bevoegdheden van een verkeersregelaar.

Welke fouten maken wegwerk met verkeersregelaars onveilig?

Meestal gaat het mis in de voorbereiding: te weinig posten, de verkeerde soort verkeersregelaar of een situatie waarin mensen op de weg niet thuishoren.

• Verkeersregelaars inzetten bij een rijdende afzetting: daar is geen veilige plek en vluchtruimte, dus het mag niet
• Ze laten staan op een weg waar langs het werk sneller dan 50 km/h wordt gereden
• Een evenementenverkeersregelaar of een eigen medewerker zonder aanstelling in een gele hes neerzetten
• Eén verkeersregelaar voor een wisselstrook, terwijl beide kanten tegelijk bewaakt moeten worden
• Geen aflossing plannen, zodat iemand urenlang zonder pauze op een drukke kruising staat
• Doorwerken bij gladheid: het aanrijdrisico is dan te hoog
• Te laat aanvragen, of de spits vergeten waardoor er op het drukste moment te weinig mensen staan

Een afzetting die langer blijft staan dan nodig, bijvoorbeeld terwijl nieuw asfalt afkoelt, wekt ergernis op, en die ergernis richt zich op de verkeersregelaar. Informatieborden vooraf en werk buiten de spits voorkomen veel. Waar u bij het selecteren van een bureau op let, leest u in kwaliteitseisen voor verkeersregelaars. Wat het aantal posten, de duur en het tijdstip met de prijs doen, staat in de kosten van een verkeersregelaar.